Tandenknarsen en bruxisme in Gent

Hoe herken je bruxisme?

Tandenknarsen verloopt meestal onbewust, zeker de nachtelijke vorm. De klachten die je overdag voelt, zijn vaak het eerste signaal. Denk aan een vermoeide of stijve kaak bij het ontwaken, een doffe hoofdpijn rond de slapen, oorpijn zonder oorontsteking, gevoelige of afgesleten tanden en soms een klikkend of pijnlijk kaakgewricht. Ook een partner die 's nachts het knarsen hoort, is een veelvoorkomend signaal.

Er bestaan twee vormen. Slaapbruxisme gebeurt tijdens de slaap en is moeilijk zelf op te merken. Bruxisme overdag hangt vaker samen met spanning, stress of intense concentratie, waarbij je de kaken op elkaar klemt zonder het door te hebben. Beide vormen kunnen samen voorkomen.

Mogelijke oorzaken

Bruxisme heeft zelden één enkele oorzaak. Het gaat meestal om een samenspel van factoren. Stress en spanning spelen bij veel mensen een rol, net als slaapkwaliteit en soms een onderliggende slaapstoornis. Ook de stand van de tanden en het gebit, bepaalde medicatie, cafeïne, alcohol en roken kunnen meespelen. Omdat de oorzaak per persoon verschilt, is een goede beoordeling belangrijker dan meteen naar een behandeling grijpen.

Wanneer een medische beoordeling zinvol is

Occasioneel klemmen hoeft niet meteen behandeld te worden. Een beoordeling is wel zinvol wanneer de klachten aanhouden of terugkeren, wanneer je regelmatig met kaakpijn of hoofdpijn wakker wordt, wanneer je tandarts slijtage aan je tanden vaststelt, of wanneer het kaakgewricht pijnlijk wordt of gaat klikken. In die gevallen is het goed om samen te kijken wat er speelt en welke aanpak bij jou past.

Mogelijke behandelopties

Er is geen enkele oplossing die voor iedereen werkt. Vaak wordt gestart met de minst ingrijpende opties en wordt van daaruit verder gekeken.

• Een bijtplaat of mondstuk. Een op maat gemaakte bijtplaat, doorgaans via de tandarts, beschermt de tanden tegen slijtage en vangt een deel van de kracht op. Dit is vaak een eerste stap.
• Aanpak van de onderliggende factoren. Stressbeheer, aandacht voor slaap en het beperken van cafeïne, alcohol of nicotine kunnen de klachten verminderen wanneer die factoren meespelen.
• Behandeling van de kauwspier met botulinetoxine. Bij aanhoudende overbelasting van de masseter kan een gerichte injectie de knars- en klemkracht verminderen.

Vaak worden deze opties gecombineerd. Een bijtplaat beschermt de tanden, terwijl een behandeling van de kauwspier de kracht zelf kan verminderen.

Uitleg over botulinetoxine bij bruxisme

Botulinetoxine is een stof die de prikkeloverdracht van de zenuw naar de spier tijdelijk afremt. Bij bruxisme wordt een kleine hoeveelheid in de masseter, de grote kauwspier aan de zijkant van de kaak, geïnjecteerd. De spier wordt daardoor minder krachtig aangespannen, waardoor je 's nachts doorgaans minder hard knarst en klemt en de kaak meer rust krijgt. De onderliggende neiging tot knarsen verdwijnt er niet mee, maar de belasting op tanden, kaak en spieren kan afnemen.

Het effect komt geleidelijk op gang, meestal binnen enkele weken, en houdt gemiddeld ongeveer 3 tot 6 maanden aan. Daarna neemt de spierkracht weer toe en kan de behandeling herhaald worden. De behandeling zelf duurt kort en er is doorgaans geen verdoving nodig.

Voor wie is het geschikt, en voor wie niet

Een behandeling van de kauwspier kan zinvol zijn bij aanhoudend, hinderlijk knarsen of klemmen dat samenhangt met een overbelaste masseter, zeker wanneer een bijtplaat en aandacht voor de onderliggende factoren onvoldoende verlichting geven.

Botulinetoxine is niet de juiste keuze wanneer de klachten vooral voortkomen uit een onbehandelde slaapstoornis, uit een tandheelkundig of gewrichtsprobleem dat eerst aangepakt moet worden, of wanneer occasioneel klemmen nog geen echte klachten geeft. De behandeling wordt ook niet toegepast tijdens zwangerschap of borstvoeding, bij bepaalde spier- en zenuwaandoeningen of bij een gekende allergie voor de stof. Tijdens een consultatie wordt nagegaan of er redenen zijn om ervan af te zien.

Hoe verloopt een consultatie en behandeling?

Alles begint met een gesprek. Er wordt gevraagd naar je klachten, je slaap, mogelijke stressfactoren en wat je tandarts eventueel al heeft vastgesteld. De kauwspieren worden beoordeeld en er wordt bekeken welke aanpak bij jou past. Soms betekent dat eerst een bijtplaat of een verwijzing, en niet meteen een injectie.

Wordt er samen beslist om de kauwspier te behandelen, dan gebeurt dat met enkele kleine injecties in de masseter. De behandeling duurt kort en je kan daarna doorgaans je dagelijkse activiteiten hervatten. Na enkele weken wordt het effect geëvalueerd en wordt bekeken of en wanneer een herhaling zinvol is. Wat een behandeling kost, wordt tijdens de consultatie besproken.

Mogelijke bijwerkingen

Zoals bij elke medische behandeling zijn er mogelijke bijwerkingen. Rond de injectieplaats kan tijdelijk een lichte gevoeligheid, roodheid of een blauwe plek optreden. Omdat de kauwkracht vermindert, kan het kauwen op harde voeding de eerste weken wat vermoeiender aanvoelen. Zeldzaam en meestal tijdelijk zijn een asymmetrisch gevoel bij het bijten of een verandering in de gezichtscontour. Deze effecten worden vooraf besproken zodat je weet wat je kan verwachten.

Alternatieven op een rij

Een behandeling met botulinetoxine is één van de mogelijkheden, geen verplichte stap. Een bijtplaat of mondstuk via de tandarts blijft een belangrijke basis, zeker om de tanden te beschermen. Wanneer stress of slaap meespelen, kan het aanpakken van die factoren de klachten verminderen. Bij tandheelkundige of gewrichtsproblemen is een beoordeling door de tandarts of huisarts de aangewezen eerste stap. Welke combinatie voor jou zinvol is, hangt af van je situatie en wordt tijdens een consultatie besproken.